Máy lọc không khí là một trong những thiết bị gia dụng được nhắc đến rất nhiều trong vài năm gần đây, đặc biệt là khi vấn đề bụi mịn, ô nhiễm không khí, mùi thức ăn, khói thuốc và không gian sống bí bách ngày càng trở nên quen thuộc tại các thành phố lớn. Thế nhưng có một thực tế khá thú vị là nhiều người mua máy lọc không khí về dùng hằng ngày nhưng lại chưa thật sự hiểu chiếc máy này hoạt động như thế nào.

Có người nghĩ máy lọc không khí giống như một chiếc máy hút bụi, bật lên là bụi trong phòng sẽ biến mất ngay lập tức. Có người lại nghĩ máy chỉ là một chiếc quạt có thêm vài lớp màng lọc bên trong nên hiệu quả chắc cũng không đáng kể. Cũng có người dùng một thời gian, thấy bàn ghế vẫn có bụi thì bắt đầu nghi ngờ rằng máy lọc không khí chỉ là một sản phẩm quảng cáo quá lời.

Thực ra, máy lọc không khí không hoạt động phức tạp như nhiều người tưởng, nhưng cũng không đơn giản đến mức chỉ là một chiếc quạt thổi gió. Nếu giải thích thật dễ hiểu, máy lọc không khí giống như một “lá phổi nhân tạo” đặt trong phòng. Nó hút không khí bẩn vào bên trong, giữ lại bụi mịn, lông thú cưng, phấn hoa, một phần vi khuẩn, nấm mốc, mùi khó chịu rồi thổi luồng không khí đã được làm sạch trở lại không gian sống.

Điều quan trọng nhất là chúng ta phải hiểu đúng: máy lọc không khí không sinh ra để thay thế việc lau nhà, hút bụi hay dọn dẹp. Nó sinh ra để xử lý phần bụi và chất ô nhiễm đang lơ lửng trong không khí, đặc biệt là các hạt bụi mịn rất nhỏ mà mắt thường không thể nhìn thấy.

Vì Sao Chúng Ta Cần Hiểu Về Cách Máy Lọc Không Khí Hoạt Động?

Trước khi nói đến nguyên lý hoạt động, cần hiểu vì sao máy lọc không khí lại trở thành thiết bị được nhiều gia đình quan tâm đến vậy. Ở những thành phố lớn, bụi mịn gần như xuất hiện ở khắp nơi. Không chỉ ngoài đường, trong xe cộ hay công trường xây dựng, mà ngay cả trong nhà cũng có thể tồn tại lượng bụi mịn rất cao.

Nhiều người thường nghĩ đóng cửa lại là không khí trong nhà sẽ sạch. Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy. Bụi ngoài đường có thể len qua khe cửa, bám vào quần áo, tóc, giày dép rồi đi vào nhà. Bên cạnh đó, trong sinh hoạt hằng ngày, chúng ta còn tạo ra thêm nhiều nguồn ô nhiễm khác như khói bếp, mùi thức ăn, bụi vải, lông chó mèo, phấn hoa, nấm mốc hoặc mùi từ đồ nội thất.

Điều đáng nói là bụi mịn rất nhỏ. Có những hạt nhỏ đến mức mắt thường không nhìn thấy được nhưng vẫn có thể đi sâu vào đường hô hấp. Với người khỏe mạnh, tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm cũng không tốt. Với trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người bị viêm xoang, dị ứng hoặc hen suyễn, chất lượng không khí trong nhà lại càng quan trọng hơn.

Ra đường chúng ta có thể đeo khẩu trang để hạn chế bụi. Nhưng ở trong nhà thì không ai có thể đeo khẩu trang cả ngày. Vì vậy, máy lọc không khí trở thành một giải pháp hỗ trợ khá hợp lý để giảm lượng bụi mịn và cải thiện không khí trong không gian sống.

Cấu Tạo Cơ Bản Của Máy Lọc Không Khí Có Gì?

Dù là máy lọc không khí giá rẻ, tầm trung hay cao cấp, về cơ bản nó đều cần có hai bộ phận quan trọng nhất. Một là hệ thống quạt để hút và đẩy không khí. Hai là hệ thống màng lọc để giữ lại bụi và các chất ô nhiễm.

Phần quạt có nhiệm vụ tạo ra luồng gió. Khi máy hoạt động, quạt sẽ hút không khí bẩn trong phòng đi vào bên trong thân máy. Sau đó, luồng khí này được đưa qua các lớp màng lọc. Không khí sau khi được lọc sẽ được thổi ngược trở lại phòng. Quá trình này cứ lặp đi lặp lại nhiều lần, tạo thành một vòng tuần hoàn không khí sạch hơn.

Còn phần màng lọc mới là nơi quyết định phần lớn hiệu quả của máy. Một chiếc máy có thiết kế đẹp, nhiều tính năng thông minh nhưng màng lọc yếu thì khả năng xử lý bụi mịn cũng không thể tốt. Ngược lại, một chiếc máy có màng lọc chất lượng, công suất phù hợp và luồng khí tối ưu sẽ cho hiệu quả lọc rõ rệt hơn rất nhiều.

Không Khí Bẩn Được Hút Vào Máy Như Thế Nào?

Khi bật máy lọc không khí, điều đầu tiên xảy ra là quạt bên trong máy bắt đầu quay. Quạt này tạo lực hút để kéo không khí trong phòng đi vào máy qua các khe hút gió. Tùy từng dòng máy, khe hút gió có thể nằm ở phía sau, hai bên, phía dưới hoặc bao quanh thân máy theo dạng 360 độ.

Với những dòng máy hút khí từ phía sau, người dùng cần đặt máy cách tường một khoảng nhất định để luồng khí lưu thông tốt. Nếu đặt quá sát tường, bị che kín khe hút hoặc để máy trong góc quá bí, máy vẫn chạy nhưng không thể hút đủ không khí để lọc hiệu quả.

Với những dòng máy lọc 360 độ, máy có thể hút không khí từ nhiều hướng xung quanh thân máy. Thiết kế này giúp việc bố trí máy trong nhà linh hoạt hơn, đặc biệt là với phòng ngủ, phòng khách nhỏ hoặc căn hộ có diện tích không quá rộng.

Nói đơn giản, máy lọc không khí muốn hoạt động tốt thì trước tiên nó phải “thở” được. Nếu khe hút gió bị che, giống như việc chúng ta bị bịt mũi khi hít thở, hiệu quả chắc chắn sẽ giảm.

Màng Lọc Thô Là Lớp Chặn Đầu Tiên

Sau khi không khí được hút vào máy, lớp lọc đầu tiên thường là màng lọc thô. Đây là lớp màng bên ngoài, có nhiệm vụ giữ lại các loại bụi lớn như tóc, lông thú cưng, bụi vải, vụn nhỏ hoặc những hạt bụi nhìn thấy được bằng mắt thường.

Màng lọc thô không phải lớp lọc xử lý bụi mịn chính, nhưng nó lại có vai trò rất quan trọng. Nếu không có lớp màng này, toàn bộ bụi lớn sẽ đi thẳng vào các màng lọc phía sau, khiến màng HEPA hoặc màng than hoạt tính nhanh bẩn và giảm tuổi thọ.

Với những gia đình có nuôi chó mèo, màng lọc thô càng quan trọng hơn. Lông thú cưng rất dễ bay trong không khí, bám vào rèm, chăn, ghế sofa và đi vào đường hô hấp. Máy lọc không khí có màng lọc thô tốt sẽ giúp giữ lại phần lớn lông và bụi lớn trước khi không khí đi sâu vào hệ thống lọc bên trong.

Thông thường, màng lọc thô có thể vệ sinh định kỳ. Người dùng chỉ cần tháo ra nhẹ nhàng, dùng máy hút bụi hoặc khăn mềm để làm sạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đây là thao tác đơn giản nhưng ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả vận hành lâu dài của máy.

Màng HEPA Là Trái Tim Của Máy Lọc Không Khí

Nếu ví máy lọc không khí là một cơ thể thì màng HEPA chính là trái tim của hệ thống lọc bụi mịn. Đây là lớp màng quan trọng nhất trên nhiều dòng máy lọc không khí hiện nay.

HEPA không đơn thuần là tên của một loại màng lọc bất kỳ. Đây là một tiêu chuẩn lọc không khí được sử dụng rộng rãi, với khả năng giữ lại các hạt bụi rất nhỏ trong không khí. Những hạt bụi mịn như PM2.5, PM1.0 hoặc các hạt có kích thước siêu nhỏ chính là đối tượng mà màng HEPA hướng đến.

Để dễ hình dung, sợi tóc của con người đã rất nhỏ, nhưng bụi mịn còn nhỏ hơn rất nhiều lần. Có những hạt bụi nhỏ đến mức mắt thường không thể nhìn thấy, nhưng chúng vẫn tồn tại trong không khí và có thể đi vào cơ thể khi chúng ta hít thở. Đây cũng là lý do vì sao một căn phòng nhìn có vẻ sạch vẫn chưa chắc đã có không khí sạch.

Màng HEPA được tạo thành từ rất nhiều sợi nhỏ đan xen ngẫu nhiên với nhau. Khi luồng không khí đi qua, các hạt bụi sẽ bị giữ lại trong cấu trúc sợi này, còn không khí sạch hơn sẽ tiếp tục đi ra ngoài. Nhờ vậy, màng HEPA có thể xử lý hiệu quả các hạt bụi mịn mà màng lọc thông thường không thể giữ lại.

Vì Sao Bụi Nhỏ Vẫn Bị Giữ Lại Trong Màng HEPA?

Nhiều người nghĩ rằng muốn lọc được bụi thì lỗ lọc phải nhỏ hơn hạt bụi. Điều này đúng một phần, nhưng với màng HEPA, cơ chế lọc còn thú vị hơn thế.

Khi không khí đi qua màng lọc, những hạt bụi lớn sẽ bị chặn lại vì kích thước quá to. Những hạt nhỏ hơn có thể đi theo luồng khí, nhưng do cấu trúc sợi lọc rất dày và được sắp xếp ngẫu nhiên, chúng dễ va vào các sợi lọc và bị giữ lại. Một số hạt siêu nhỏ còn chuyển động không theo đường thẳng nên càng dễ bị “mắc kẹt” trong màng lọc.

Chính nhờ các cơ chế này mà màng HEPA có thể giữ lại nhiều loại hạt ô nhiễm khác nhau, từ bụi mịn, phấn hoa, bào tử nấm mốc cho đến một phần vi khuẩn hoặc các hạt rất nhỏ có trong khói.

Đó cũng là lý do sau một thời gian sử dụng, khi tháo lõi lọc ra, bạn sẽ thấy bụi bám rất nhiều. Lớp bụi đó không phải tự nhiên sinh ra trong máy. Đó là những thứ máy đã giữ lại thay vì để chúng tiếp tục bay trong không khí và đi vào phổi của chúng ta.

Màng Than Hoạt Tính Giúp Xử Lý Mùi Khó Chịu

Ngoài bụi mịn, một vấn đề rất phổ biến trong nhà là mùi. Đó có thể là mùi thức ăn sau khi nấu nướng, mùi khói thuốc, mùi thú cưng, mùi ẩm mốc hoặc mùi phòng kín lâu ngày không thông thoáng.

Để xử lý vấn đề này, nhiều máy lọc không khí được trang bị thêm màng than hoạt tính. Than hoạt tính có khả năng hấp phụ mùi và một số hợp chất bay hơi trong không khí. Khi luồng khí đi qua lớp than này, các phân tử gây mùi sẽ bị giữ lại một phần, giúp không khí thổi ra dễ chịu hơn.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng màng than hoạt tính không phải phép màu có thể xóa sạch mọi mùi ngay lập tức. Nếu mùi quá nặng hoặc nguồn gây mùi vẫn còn, máy lọc không khí chỉ hỗ trợ giảm mùi chứ không thể thay thế hoàn toàn việc vệ sinh, thông gió hay xử lý tận gốc nguyên nhân gây mùi.

Ví dụ, nếu căn bếp đang nấu món nhiều dầu mỡ trong không gian kín, máy lọc không khí có thể giúp giảm mùi sau một thời gian nhưng vẫn nên kết hợp mở hút mùi, lau dọn và thông gió khi cần thiết.

Không Khí Sạch Được Thổi Trở Lại Phòng

Sau khi đi qua các lớp màng lọc, không khí sẽ được quạt đẩy trở lại phòng. Một số máy thổi khí lên trên, một số máy thổi ra phía trước, một số dòng cao cấp có thể đảo chiều hoặc đẩy luồng khí sạch đi xa hơn.

Quá trình này không diễn ra một lần là xong. Máy lọc không khí cần thời gian để hút và lọc đi lọc lại nhiều vòng trong cùng một không gian. Vì vậy, nếu mới bật máy vài phút mà mong không khí cả phòng sạch ngay thì rất khó cảm nhận rõ.

Máy sẽ hoạt động hiệu quả nhất trong phòng có diện tích phù hợp với công suất của nó. Nếu máy được thiết kế cho phòng 30m² nhưng lại đặt trong phòng khách 70m², nó vẫn chạy nhưng sẽ phải làm việc nhiều hơn, lâu hơn và hiệu quả lọc sẽ không tối ưu. Ngược lại, nếu chọn đúng công suất cho đúng diện tích, máy sẽ làm sạch nhanh hơn, cảm biến hoạt động chính xác hơn và không khí trong phòng ổn định hơn.

Vì Sao Dùng Máy Lọc Không Khí Nhưng Nhà Vẫn Có Bụi?

Đây là câu hỏi rất nhiều người thắc mắc. Nếu máy lọc được bụi thì vì sao bàn ghế vẫn bám bụi?

Câu trả lời nằm ở sự khác nhau giữa bụi lơ lửng và bụi đã lắng xuống. Máy lọc không khí chủ yếu xử lý bụi đang bay trong không khí, đặc biệt là bụi mịn. Còn những hạt bụi lớn đã rơi xuống sàn, bám trên kệ tủ, rèm cửa, chăn ga hoặc mặt bàn thì máy không thể tự động hút sạch giống như máy hút bụi.

Nói cách khác, máy lọc không khí giúp giảm bụi trong không khí chứ không thay thế hoàn toàn việc dọn nhà. Bạn vẫn cần lau bàn, hút bụi sàn, vệ sinh rèm cửa và giặt chăn ga định kỳ. Nhưng khi dùng máy lọc đúng cách, lượng bụi lơ lửng trong phòng sẽ giảm, không khí dễ chịu hơn và tốc độ bám bụi trên đồ đạc cũng có thể chậm hơn.

Đây là điểm rất quan trọng. Nếu hiểu sai, bạn sẽ dễ thất vọng. Nhưng nếu hiểu đúng, bạn sẽ thấy máy lọc không khí là thiết bị hỗ trợ sức khỏe rất đáng giá.

Cảm Biến Không Khí Trên Máy Hoạt Động Ra Sao?

Nhiều máy lọc không khí hiện nay được trang bị cảm biến bụi, cảm biến mùi hoặc cảm biến chất lượng không khí. Khi cảm biến phát hiện không khí đang bẩn, máy sẽ tự tăng tốc độ quạt để xử lý nhanh hơn. Khi chất lượng không khí tốt hơn, máy sẽ giảm công suất để tiết kiệm điện và giảm tiếng ồn.

Đó là lý do đôi khi bạn thấy máy đang chạy rất êm, bỗng nhiên tăng gió mạnh lên. Có thể lúc đó máy vừa phát hiện mùi thức ăn, khói thuốc, bụi từ ngoài cửa đi vào hoặc bụi bay lên khi bạn quét dọn.

Một số máy còn hiển thị chất lượng không khí bằng màu sắc. Màu đỏ thường báo không khí bẩn, màu vàng hoặc cam là mức trung bình, còn màu xanh thể hiện không khí đã sạch hơn. Cách hiển thị này rất dễ hiểu, phù hợp với cả người lớn tuổi hoặc những người không muốn xem quá nhiều thông số kỹ thuật.

Máy Lọc Không Khí Có Tốn Điện Không?

Nhiều người lo rằng máy lọc không khí phải chạy cả ngày thì sẽ rất tốn điện. Thực tế, phần lớn máy lọc không khí gia đình không tiêu thụ quá nhiều điện. Công suất của nhiều mẫu phổ thông chỉ tương đương một bóng đèn LED hoặc một chiếc quạt nhỏ.

Khi chạy ở chế độ tự động hoặc chế độ ngủ, máy thường tiêu thụ điện thấp hơn vì quạt không phải hoạt động ở mức cao liên tục. Nếu không khí trong phòng đã sạch, máy sẽ tự giảm công suất để duy trì trạng thái ổn định.

Tuy nhiên, điện năng tiêu thụ vẫn phụ thuộc vào công suất máy, diện tích phòng và cách sử dụng. Nếu dùng máy quá nhỏ cho phòng quá rộng, máy sẽ phải chạy mạnh trong thời gian dài nhưng hiệu quả lại không cao. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào giá bán, người dùng nên chọn máy phù hợp với diện tích phòng để vừa hiệu quả vừa tiết kiệm điện.

Muốn Máy Lọc Không Khí Hiệu Quả Thì Cần Dùng Đúng Cách

Máy lọc không khí tốt đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu dùng sai cách. Trước hết, cần chọn máy đúng với diện tích phòng. Đây là yếu tố quan trọng nhất. Phòng nhỏ có thể dùng máy công suất vừa phải, nhưng phòng khách lớn hoặc không gian mở cần máy có lưu lượng lọc mạnh hơn.

Tiếp theo là vị trí đặt máy. Máy nên được đặt ở nơi thông thoáng, không bị che khe hút và khe thổi gió. Không nên đặt máy sát rèm, sát tủ hoặc trong góc quá kín. Nếu máy hút khí phía sau thì cần chừa khoảng cách với tường. Nếu máy hút 360 độ thì việc bố trí sẽ linh hoạt hơn nhưng vẫn nên tránh để vật cản che quanh thân máy.

Ngoài ra, người dùng cần vệ sinh màng lọc thô định kỳ và thay lõi lọc đúng thời gian khuyến nghị. Một chiếc máy dù đắt tiền nhưng lõi lọc đã quá bẩn, bị tắc hoặc dùng quá hạn thì hiệu quả lọc cũng giảm đi rất nhiều. Khi máy báo cần thay lõi, không nên cố dùng quá lâu vì lúc đó không khí đi qua máy có thể không còn được xử lý tốt như ban đầu.

Có Nên Mua Máy Lọc Không Khí Không?

Nếu bạn sống ở khu vực nhiều bụi, gần đường lớn, gần công trình, nhà có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người bị viêm xoang, dị ứng hoặc nuôi thú cưng thì máy lọc không khí là thiết bị rất đáng cân nhắc. Nó không phải sản phẩm bắt buộc với mọi gia đình, nhưng trong điều kiện không khí ngày càng ô nhiễm, đây là khoản đầu tư hợp lý cho sức khỏe.

Điều quan trọng là không nên kỳ vọng sai. Máy lọc không khí không biến căn nhà thành phòng sạch tuyệt đối, không làm bàn ghế hết bụi hoàn toàn và cũng không thay thế việc lau dọn. Nhưng nó có thể giảm bụi mịn, giảm mùi, giảm các tác nhân gây dị ứng trong không khí và giúp không gian sống dễ chịu hơn.

Với những người nhạy cảm đường hô hấp, sự khác biệt này đôi khi rất rõ. Phòng bớt bí hơn, ngủ dễ chịu hơn, ít bị mùi thức ăn ám lại lâu và cảm giác hít thở cũng thoải mái hơn.

Máy Lọc Không Khí Hoạt Động Rất Đơn Giản Nhưng Hiệu Quả Nếu Hiểu Đúng

Tóm lại, máy lọc không khí hoạt động theo nguyên lý khá dễ hiểu. Máy dùng quạt để hút không khí bẩn trong phòng vào bên trong, đưa luồng khí đi qua các lớp màng lọc như màng lọc thô, màng HEPA, màng than hoạt tính rồi thổi không khí sạch trở lại phòng.

Màng lọc thô giữ bụi lớn, tóc và lông thú cưng. Màng HEPA giữ bụi mịn và nhiều hạt ô nhiễm rất nhỏ. Màng than hoạt tính hỗ trợ xử lý mùi khó chịu. Quạt giúp tạo vòng tuần hoàn để không khí trong phòng được lọc đi lọc lại nhiều lần.

Máy lọc không khí không phải thiết bị thần kỳ, nhưng nếu chọn đúng công suất, đặt đúng vị trí, vệ sinh đúng cách và thay lõi lọc định kỳ, nó sẽ phát huy hiệu quả rất rõ trong việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà.

Hiểu đơn giản thế này: chúng ta không nhìn thấy bụi mịn không có nghĩa là nó không tồn tại. Và máy lọc không khí chính là thiết bị giúp xử lý phần ô nhiễm vô hình đó, để mỗi hơi thở trong căn phòng trở nên sạch hơn, dễ chịu hơn và an toàn hơn cho cả gia đình.